front-start
Wpływ palenia tytoniu na hemostatyczne czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych PDF Email
Regionalne Centrum Badań nad Miażdżycą, Pomorska Akademia Medyczna 
Niewydolność fibrynolizy u palaczy tytoniu jest wynikiem nie tylko upośledzonej sekrecji t-PA ale także spowodowana jest wzrostem stężenia inhibitora t-PA (PAI-1). Badania doświadczalne dowodzą, że nikotyna jest czynnikiem pobudzającym komórki śródbłonka pochodzące z ludzkich naczyń wieńcowych do wydzielania PAI-1. Z badań własnych prowadzonych głównie wśród osób z nadciśnieniem tętniczym wynika, że prozakrzepowe właściwości palenia tytoniu mają podłoże molekularne. Palenie tytoniu zwiększa ekspresję niektórych genów kodujących czynniki krzepnięcia krwi. Dotyczy to głównie trombogennych odmian genu kodującego łańcuch beta fibrynogenu i/lub genu PAI-1.
Z wielu badań klinicznych, a także i własnych obserwacji, wynika, że prozakrzepowe efekty występują także u biernych palaczy tytoniu. W badaniach własnych przeprowadzonych u dzieci (poniżej 12 r. ż.) pochodzących z rodzin palących i niepalących zaobserwowano, że dzieci palących rodziców, szczególnie rodziców z dodatnim wywiadem w kierunku CVD, cechują się wyższym ciśnieniem tętniczym krwi i pobudzeniem płytek krwi, w porównaniu z dziećmi rodziców niepalących.
Bezpośrednia ocena narażenia na dym tytoniowy jest trudna. Dym papierosowy, zarówno ten wdychany bezpośrednio z papierosa przez aktywnego palacza, jak i ten wydychany przez niego i wdychany z kolei przez biernego palacza, mają podobny skład. Zatem mogą wywierać podobne efekty prozakrzepowe i zwiększać ryzyko CVD, zwłaszcza w rodzinach z obciążającym wywiadem rodzinnym.

Kawa a homocysteina
Aromatyczny napar świeżo parzonej kawy zawdzięcza swoją popularność zawartości kofeiny. Kofeina jest alkaloidem, który pobudza czynność serca i działa stymulująco na ośrodkowy układ nerwowy. Jednak nadmierne picie kawy szczególnie połączone z nawykiem palenia tytoniu wiąże się z dużym ryzykiem chorób układu krążenia.
Podwyższony poziom homocysteiny jest uznanym czynnikiem ryzyka chorób naczyń mózgowych, sercowych i obwodowych. Stężenie homocysteiny zależy od czynników genetycznych i środowiskowych, szczególnie od spożycia kwasu foliowego i witamin B6 (pirydoksyna) i B12 (kobalamina) biorących udział w jej metabolizmie.
Analiza wyników badań zdrowej populacji norweskiej wykazała, że głównymi determinantami poziomu homocysteiny są: płeć, wiek, spożycie kwasu foliowego, palenie tytoniu i picie kawy. Połączenie trzech modyfikowalnych czynników stylu życia: niskie spożycie kwasu foliowego, palenie tytoniu i picie dużej ilości filtrowanej kawy ≥ 5 filiżanek/dzień wiązało się z większym wzrostem stężenia homocysteiny niż, w wypadku każdego z czynników osobno. Stężenie homocysteiny u tych badanych było wyższe o 3,0-4,8 µmol/L w stosunku do osób spożywających większe ilości kwasu foliowego, niepalących i pijących małe i umiarkowane ilości kawy ≤ 4 filiżanki/dzień. Analizując wpływ jednego czynnika, jakim jest spożycie kawy, stwierdzono, że stężenie homocysteiny było wyższe o 1,1 µmol/L u osób pijących duże ilości kawy w porównaniu z pijącymi małe i umiarkowane ilości.
Na podstawie badań przeprowadzonych u zdrowych wolontariuszy holenderskich Grubben i wsp. stwierdzili, że picie 1 L dziennie nie filtrowanej kawy przez 2 tygodnie powoduje wzrost stężenia homocysteiny o 10% od średniej wartości 12,8 do 14,0 µmol/L.


  Przyczyny wzrostu stężenia homocysteiny u osób pijących większe ilości kawy są niewyjaśnione; czy efekt ten jest spowodowany przez dwutereny: kahweol i kafestol obecne w niefiltrowanej kawie, czy przez inne związki również obecne w kawie filtrowanej, czy też przez samą kofeinę.
Badania holenderskie Urgerta i wsp. dotyczyły wpływu konsumpcji dużej ilości kawy filtrowanej na poziom homocysteiny u zdrowych wolontariuszy. Autorzy stwierdzili, że po 4 tygodniach picia 1L kawy dziennie stężenie homocysteiny wzrosło o 18%, co odpowiada średniemu wzrostowi o 1,5 µmol/L. Nie obserwowano zmian w stężeniu witaminy B6, B12 i kwasu foliowego. Christensen i wsp. wykazali, że wstrzymanie się przez 6 tygodni od picia kawy filtrowanej u regularnych konsumentów powodowało spadek stężenia homocysteiny o 1,08 µmol/L i cholesterolu o 0,28 mmol/L. Obserwacje, że wysokie spożycie kawy w populacji zdrowych osób podwyższa stężenie homocysteiny, skłoniły badaczy holenderskich Olthof i wsp. do zbadania wpływu kwasu chlorogenowego, który jest głównym polifenolem zawartym w kawie i czarnej herbacie, na stężenie homocysteiny. W badaniu tym wykazano, że spożycie kwasu chlorogenowego w ilości odpowiadającej spożyciu 1,5 L mocnej kawy przez okres 7 dni powoduje wzrost stężenia homocysteiny o 1,2 µmol/L (12%) w próbie pobranej 4-5 godzin po spożyciu preparatu i o 0,4 µmol/L (4%) w próbie pobranej następnego dnia na czczo w stosunku do placebo. Kwas chlorogenowy obniżył stężenie kwasu foliowego o 1,3 nmol/L (8%) w próbie pobranej na czczo w stosunku do placebo, a nie miał wpływu na stężenie witamin B6 i B12. Kwas chlorogenowy może być częściowo odpowiedzialny za wzrost homocysteiny u osób spożywających duże ilości kawy.

W badaniach własnych stwierdziliśmy istotny wzrost stężenia homocysteiny o średnio 1,8 µmol/L u zdrowych wolontariuszy pijących kawę naturalną niefiltrowaną. Natomiast picie kawy modyfikowanej, zawierającej mniejsze ilości (40%) w stosunku do kawy naturalnej 2-metylo izoborneolu, wykazywało tendencję do obniżania stężenia homocysteiny o 0,4 µmol/L.
Wyniki ostatnich badań (2004) wskazują, że głównym determinantem wzrostu homocysteiny po spożyciu kawy jest polimorfizm genu reduktazy metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR) C677T. Istotnie wyższy wzrost stężenia homocysteiny po spożyciu 600ml kawy dziennie przez 4 tygodnie u niepalących wolontariuszy obserwowano u osób z genotypem 677TT w porównaniu do grupy z genotypem 677CC i 677 CT. Suplementacja 200µg kwasu foliowego dziennie redukowała skutki wzrostu stężenia homocysteiny po spożyciu kawy w grupie z genotypem 677TT.

Literatura:
Nygard O, Refsum H, Ueland PM, Vollset SE: Major lifestyle determinant of plasma total homocysteine distribution: the Hordaland Homocysteine Study. Am J Clin Nutr., 1998, 67(2), 267-270)

Autor: prof. zw. dr hab. Marek Naruszewicz
Regionalne Centrum Badań nad Miażdżycą, Pomorska Akademia Medyczna
ul. Powstańców Wlkp 72, 70-111 Szczecin


busy
 
logo_ik_podstawowe_cmyk